Home » muzieklessen Nieuw-Lekkerland

Zelf een Panfluit maken van pvc buis

J.W. van Zoelen on 9 oktober 2024

Zelf een panfluit maken! Maar dan wel eentje die het echt goed doet, waar je zuivere tonen op kunt spelen en dus ook een echte melodie! Dat ga ik je uitleggen in dit verhaal.

Wat dacht je er trouwens van als ik dit bij jou als lange les of hele lesdag muziek en techniek in de bovenbouw van de basisschool of zelfs op de middelbare school, kom doen? Te gek toch?!

Als voorbeeld heb ik gekozen voor de tonen van het liedje: “waarom ik?” Dit hartroerende nummer gebruik ik bij de creatieve muziekopdracht voor de bovenbouw. Voor dat liedje gebruik ik 3 kleine panfluiten van ieder 3 buizen.

Een beetje theorie komt er dus bij want je wil wel “echte” zuiver gestemde tonen kunnen spelen. Het gaat dus allemaal wat verder dan lukraak iets knutselen waar geluid uit komt.

Verder komt het op veel praktijk aan met gereedschap en materialen en hoe je dat allemaal aanpakt.

3 zelfgemaakte panfluiten

3 zelfgemaakte panfluiten

waar je “waarom ik” op kan spelen

Een panfluit maken: wat moet je weten?

Hoe het werkt natuurlijk!

Een panfluit is een serie buizen naast elkaar van klein naar groot. Iedere pijp geeft zijn eigen toon. Er is 1 ding absoluut noodzakelijk voor zo’n buisje: de onderkant moet stevig dicht zitten: stevig en luchtdicht! Anders gaat er gewoon nooit een behoorlijke toon uitkomen.
De “werkende lengte” van de buis en de binnendiameter zijn bepalend voor de toonhoogte die je er op kunt spelen. Met werkende lengte bedoel ik de lengte in de buis vanaf de prop tot aan de bovenkant van de buis.

Een langere werkende lengte geeft een lagere toon en hoe korter de werkende lengte, hoe hoger de toon.
Het materiaal van de buis is een stuk minder belangrijk. Voor de toonhoogte al helemaal niet. Het is wel fijn als het een beetje stevig is en makkelijk te bewerken en ook nog tegen vocht kan. Pvc buis heeft het allemaal! En als je het ergens uit het afval weet te halen is het nog kosteloos materiaal ook!

Wat heb je nodig?

pvc buis 16 mm (buitenkant gemeten) voor de hoge tonen. Voor de laagste toon die ik nodig heb, neem ik 1 maat dikker: 19 mm buitendiameter (die grijze op de foto).
Die vind je in de bouwmarkt bij de elektra maar wellicht ook in een afvalcontainer ergens waar ze aan het bouwen of verbouwen zijn.
Beetje hard schuimplastic of ander spul om de onderkant van de buis stevig en luchtdicht mee af te sluiten. Ik gebruik iets wat als bescherming heeft gezeten in een doos met verlichtingsarmaturen.
buizenkniptang als je die hebt (heb ik er een paar van voor mijn werk als creatieve invaldocent basisschool) Maar je kan ook een ijzerzaag of zelfs een broodmes gebruiken met een beetje fijne scherpe tanden. Als je er maar verschillende lengtes pijp mee kan maken. Zorg wel dat de afgezaagde kanten glad zijn. Dus wellicht gebruik je ook nog:
schuurpapier om de ruwe kantjes glad te maken.
Appelboor om in keer een goed formaat “prop” uit het schuimspul te steken. De proppen worden iets groter van diameter dan de binnenkant van de buis. Dat is goed want je kan het nog een beetje inknijpen. Als je het dan in de buis propt zit het gelijk goed strak en daarmee luchtdicht.
Liniaal of rolmaat om de verschillende lengtes buis af te meten voor het zagen, knippen.
Potlood om de prop naar de juiste plek te duwen en om af te tekenen.
Iets om de buizen aan elkaar vast te maken: ty-raps, touw, verzin iets om er een mooi geheeltje van te maken.
Stemapp op een smartphone of gewoon een ouderwets stemapparaat. Je kan heel makkelijk met een app een telefoon omtoveren tot stemapparaat waar je b.v. een gitaar mee kan stemmen. Zoek maar op “guitar tuner”.

Zoek op de stemapp een stand die alle tonen kan herkennen. Stand chromatisch, heet dat.
Dus je moet hem niet op “guitar”of “ukulele” o.i.d. zetten want dan herkent hij niet alle tonen.

Benodigde tijd: 2 uren en 30 minuten

En hoe ga je nu je eigen panfluit maken, uiteindelijk?

Gereedschap en spullen, goede zin en je verstand
Zorg dat je alle benodigdheden klaar hebt liggen op een stevige werktafel. je gaat met serieuze gereedschappen aan de gang dus gebruik je verstand!
Buizen op de goede lengtes maken.
Knip, zaag of snijd de buizen op de juiste lengtes af. In mijn voorbeeld heb je 9 buizen nodig van de volgende lengtes in centimeters:

31cm 27,5cm 26cm voor de 3 laagste tonen.
Dan 25cm 21cm 20cm voor de middelste 3 tonen
En dan nog 21cm 19cm en 18cm voor de hoogste 3 tonen.
Proppen maken
Met de appelboor ga je nu net zoveel schuimen proppen uitboren als dat je buisjes hebt (in mijn geval 9 dus). Duw in elke buis onderin 1 prop. Beetje proppen! maar nog niet te ver duwen. Zomaar net aan, binnen de buis is goed voor nu. Je zal nu al aardig dicht in de buurt zitten met de tonen die je op de buizen kan spelen. De proppen zitten nog niet op diepte maar dat komt later.
Buizen aan elkaar maken
Ik heb de buizen per 3 aan elkaar gemaakt met ty-raps. Maar als je een beetje kunstzinnig bent kun je hiervoor ook allerlei gekleurde touwtjes gebruiken. Je zou ook nog een verf-roerstokje overdwars kunnen leggen waar je ze allemaal aan vast bindt.
De buizen zuiver stemmen.
Als het goed is, zijn al je buizen nu iets te laag gestemd. je blaast over de bovenkant van de buis tot je een duidelijke toon hoort. op je stemapparaat zie je nu de toon die het stemapparaat/ je stemapp al herkent.

Om de tonen zuiver te krijgen, moet je de prop iets verder in de buis duwen. Hiervoor gebruik je een potlood. Je ziet hier een tamelijk zuivere toon A op mijn stemapp (klein haartje te hoog).

Is de toon te hoog geworden, dan moet je de prop weer naar onderen zien te krijgen. Je zal dan een wat langer stokje moeten zoeken.

De tonen van mijn laagste set zijn; D, E, F. De middelste 3 zijn: G, A en Bes of Bb (B met zo’n klein b-tje erbij. Deze toon kan ook A# heten. Dat is dezelfde toon).

De hoogste 3 tonen zijn: A, B en C.

Ja, oké, ik had dus ook 1 grote panfluit kunnen maken met D, E, F, G, A, Bes, B, C.

Als je er dan nog een lage C bij maakt en je laat de Bes weg, heb je een fluit waar je “vader Jacob” op kan spelen en “Poesje mauw” Hoewel die laatste met een Bes i.p.v. een B ook heel leuk wordt. Een beetje Blues krijgt het dan.

Maar nu kan ik bij het lied “Waarom ik?” per regeltje 1 set van 3 pijpjes gebruiken. Ook wel leuk toch?

mandoline leren spelen: akkoorden deel 2

J.W. van Zoelen on 10 juli 2024

Yes, je bent begonnen: mandoline leren spelen! Je hebt het vorige snarenblog verhaal over mandoline akkoorden vreselijk goed doorgewerkt en je bent nu wel aan iets stevigere kost toe. En dat ga je nu ook krijgen.

We blijven even bij de 3 akkoordgrepen van de vorige les (G, C en Fmaj7). Alleen gaan we nu een stuk dieper!

In het vorige verhaal had je er maar 1 per liedje nodig maar… De voorraad met liedjes waarbij je het hele nummer met maar 1 akkoord kan begeleiden is niet al te groot. En het wordt ook wel een beetje erg eentonig. (Of eenklankig maar dat is geloof ik geen goed Nederlands).

Meer akkoorden per liedje op je mandoline leren spelen.

Bij de meeste liedjes begin je met een bepaald akkoord wat erg mooi past. Maar dan opeens ben je een stukje verder in het liedje en dan klinkt het er helemaal niet meer bij. Ja, probleem. Dan moet je op zoek naar een ander akkoord wat daar weer wel bij past. En na een klein stukje verder spelen moet je wéér op zoek naar een ander akkoord enz. enz.

Je zal wel weer akkoorden tegen komen die je al eerder in het liedje had. Soms ga je er uiteindelijk maar 2 of 3 verschillende van tegenkomen in 1 liedje. En soms zijn het er meer. Je zal ook op bepaalde momenten in het liedje tussen verschillende akkoorden kunnen kiezen die allebei goed klinken op dat moment.

Nu gaat dit verhaal eigenlijk niet over het zelf zoeken van passende akkoorden bij een melodie. Je krijgt van mij een paar liedjes waar de akkoorden al bij staan. Maar nu begrijp je wel hoe het komt dat je telkens van greep moet wisselen.

Terug naar ons eerste 3 in 1 klap mandoline akkoord:

Met deze 3 grepen kun je al heel wat liedjes leren begeleiden op mandoline. Ik geef je hier 2 liedjes maar er zijn er bijna oneindig veel. Deze “diagrammetjes” kom je straks in de bladmuziek en in de video telkens tegen.

Afbeelding bij mandoline leren spelen akkoorden deel 2: mandoline akkoord G

mandoline akkoord C schematisch weergegeven

Afbeelding van een F majeur 7 akkoordgreep op mandoline

Hoe lees je nou zo’n akkoord diagram ding bij dit fijne verhaal over mandoline leren spelen?

Nog even voor alle duidelijkheid: Het stelt een stukje van de hals van je instrument voor alsof je het rechtop tegenover je houdt (in een standaard ofzo). Schematisch dan hè:

Zet je snaarinstrument rechtop voor je zoals op de foto.
Topkam of nulfret van de mandoline
De dubbele horizontale lijn (in de breedte dus) in het schematische diagram, is je topkam (of nulfret als je die hebt). Zie ook de foto.
De fretten
De andere horizontale lijnen zijn de fretten.
Dubbele snaren worden enkele lijnen.
De verticale lijnen (van hoog naar laag) stellen je snaren voor. Alleen zijn ze in de schematische tekeningetjes niet dubbel getekend. Beetje versimpelde weergave dus.
open snaren
De open rondjes die boven de “topkam” staan in de tekeningetjes, geven de snaren aan waarop je niks in hoeft te drukken maar die wel mee moeten klinken.
Dikke zwarte stippels
De dikke ronde dichtgekleurde stippels in de schematische tekeningetjes, stellen je vingertoppen voor die op die plaatsen de snaren stevig tegen het hout van de hals van je mandoline moeten drukken. Die snaren moeten uiteraard ook meeklinken maar dan terwijl je ze op de juiste plek ingedrukt houdt.

De dikke witte stippel op de foto is een positiestip. Die geeft hier het derde vakje aan. Dat heeft er verder niks me te maken.

De eerste song is “Old Joe Clark” en wel in toonsoort G (mixolydisch voor de fijnproevers). En deze versie is een echte “old time” versie. Je hebt er maar 2 akkoorden voor nodig en wel de G en de F. Wij gebruiken i.p.v. de gewone F de F majeur 7. Niet schrikken! Dat is gewoon een F met een leuk apart extra toontje erin. Klinkt heel goed bij dit liedje.

Het 2e liedje is “cripple creek”. Heel vaak wordt dat in G of A gespeeld met weer andere akkoorden dan waar we nu mee bezig zijn. Daar komen we nog op in een vervolgverhaal deel 3 over mandoline leren spelen.

Nu spelen we hem in toonsoort C. Dat is heel makkelijk te spelen op onze geliefde mando. Voor een prachtig duet met ukelele is dit ook een perfecte toonsoort! Voor de lekkere old time country sfeer doen we de ukelele dan met de clawhammer techniek in de solo.

Uitleg en bladmuziek (noten en TAB) van Old Joe op mandoline.

Aan het laden…

Duurt het te lang?

Laad het document opnieuw

|

Openen in nieuwe tab

Downloaden [57.74 KB]

Zoals je ziet, begin je het nummer met de G-greep. Voor de eerste 3 maten werkt die perfect bij de melodie. Daarna moet je dezelfde vorm van je vingertoppen opeens 2 verdiepingen omhoog verplaatsen om de FM7 greep te maken. En na 1 maat ga je alweer terug naar het G-akkoord. En zo ga je het hele liedje door.

Richting het eind van de 2e regel, de derde maat dus, begin je nog met G akkoord. Na 2 tellen moet je opeens over naar FM7. Na weer 2 tellen keer je weer terug naar G. Dit geldt trouwens ook voor de 3e maat van de 4e regel. Begin altijd met oefenen in een heel sloom tempo maar probeer het liedje wel aan de gang te houden. Dat je nergens even stopt om te kijken waar je vingers nu weer naartoe moeten…

De TAB en noten zijn van een uiterst simpele basisversie van “Old Joe”. Die zou je door iemand anders kunnen laten spelen.
Mocht je van die hele TAB niks snappen; over wat TAB is, heb ik ook al eens een verhaal gemaakt.

Bekijk vooral de “grote” video die hierboven ingesloten zit. (De youtube shorts van deze liedjes zijn ook leuk.) Zorg er trouwens voor dat je 4 tellen per maat op een leuke manier invult met je akkoord. Leg ik allemaal uit in de video.

Verder heb ik een snellere en wat meer bewerkte versie van Old Joe Clark als “short” gemaakt. Zie dat maar als extra oefenmateriaal voor als je het allemaal nogal makkelijk vindt. Het tempo is een stuk hoger en je kan er ook iets uit halen van hoe je de basismelodie een beetje leuker kan maken door er een beetje “omheen te pingelen”.

3 akkoorden op mandoline leren spelen in “Cripple Creek” met Tab, noten en een beetje uitleg.

Hier ook weer de bladmuziek van het liedje. Ik heb weer een heel simpele basisversie van cripple creek geschreven. Die zou je dus ook door iemand anders kunnen laten spelen terwijl jij de boel begeleidt. De grepen voor de begeleiding staan er weer bij met van die diagrammetjes.

De kunst is nu ook weer om precies op het goede moment in het liedje de greep te verplaatsen naar de juiste plek op de hals en daarmee het goede akkoord te spelen. Uiteraard moet je “slag” gewoon doorgaan zonder dat je even moet wachten omdat je greep nog niet goed staat. Oefen daar op!

Je ziet ook nu dat je soms maar een halve maat (2 tellen dus) het ene akkoord speelt en daarna gelijk weer het andere voor het overige deel van die maat (nog 2 tellen). De wisseling tussen de grepen gaat daar dus sneller. En ja, dat moet allemaal gladjes, zonder haperingen gespeeld worden.

Daarom nogmaals: begin super relaxed, sloom zelfs. Net zolang tot je het netjes kan. Pas dan ga je het tempo een klein beetje verhogen. Dan weer oefenen, oefenen, oefenen tot je dat tempo goed kan en pas dan weer iets sneller. Een metronoom is een super goed hulpmiddel daarbij. Er zijn prima apps die van je telefoon een metronoom maken. Zet hem op 4 tellen per maat.

Aan het laden…

Duurt het te lang?

Laad het document opnieuw

|

Openen in nieuwe tab

Downloaden [47.11 KB]

Toch graag nog wat hulp?

”Allemaal leuk hoor, zo’n snarenblog verhaal maar ik wil toch graag iemand die me vertelt of ik het wel goed doe…” Hoor ik je denken.
Nou dat kan. Neem b.v. een kleine leskaart. Dat geeft je recht op 3 lessen van 30 minuten die je kan bespreken, in overleg met mij, wanneer het je uitkomt. Het mogen ook lessen via een videoverbinding zijn.

Mini leskaart 3 keer 30 minuten met gratis proefles!

Mandoline akkoorden voor beginners les 1

J.W. van Zoelen on 6 november 2023

1 greep met 2 vingers is 3 makkelijke mandoline akkoorden voor beginners

In dit snarenblog verhaal krijg je 1 greep voor 2 vingers waarmee je 3 makkelijke mandoline akkoorden speelt. Ideaal als begin dus om mandoline te leren spelen.

Als je helemaal klaar bent met dit verhaal, de inhoud van dit verhaal dan hè, kun je verder met het vervolgverhaal: beginnersles mandoline deel 2.

Zoals je weet zijn er talloze liedjes die je met 3 akkoorden of minder kan begeleiden. Dat geldt dan dus ook voor mandolineakkoorden. Want, of er nu bij staat dat die akkoorden bedoeld zijn voor mandoline of b.v. voor gitaar of ukelele, dat maakt toevallig even helemaal niks uit! Want een C-akkoord bijvoorbeeld, is gewoon altijd een C-akkoord.

Het enige wat je moet weten, is hoe je op jouw instrument zo’n akkoord speelt. Dat maakt dan weer wel heel veel uit want een C-akkoordgreep voor mandoline ziet er wel totaal anders uit dan die voor ukelele of gitaar.

Tegen het eind van dit verhaal kun je een stukje bladmuziek (een pdf-je) downloaden in notenschrift en mandoline tab. Als je nog geen idee hebt wat Tab ofwel tabulatuur is, verwijs ik je graag naar mijn verhaal over tab.

Dan doe ik er ook nog 3 verschillende manieren bij van aanslaan (slagjes). Krijg je allemaal voor niets! Tenminste, ik hoop natuurlijk dat je de mandoline helemaal te gek gaat vinden en nog veel meer bij me wil leren en dan b.v. e en leskaart aanschaft. Maar dat mag je natuurlijk helemaal zelf weten.

Mandoline, wat is dat voor een instrument?

Ik hoorde voor het eerst bewust mandolinemuziek toen ik als kind graag naar een radiohoorspel luisterde. Vlak daarvoor was er een programma met country muziek dat als eindtune een pittig stukje bluegrass had met daarin het heldere geluid van een mandoline. Dat glasheldere snelle mandoline gepingel is me bij gebleven. En hoe!

Later hoorde ik in een pop-nummer opeens datzelfde mandolinegeluid. Het was de groep REM met het nummer “losing my religion” over een verlieservaring die aanvoelt alsof je je geloof verliest.

En dan heb je ook nog klassieke mandoline. Dat is ook echt heel mooi en prachtig! Neem nou mevrouw Lichtenberg. Bovenste plank werk!

Wist je trouwens dat ze in Zuid Amerika een heel eigen model mandoline hebben ontwikkeld? Ze noemen het “bandolim”. En spelen dat ze daar kunnen! Je swingt de pan uit. Luister maar eens naar Elisa Meyer Ferreira.

Afbeelding bij mandoline akkoorden en mandoline les . Plaatje van 2 mandolines

Maar nu terug naar beginnersniveau: mandoline akkoorden voor beginners:

Ben je een beetje omver geblazen door al dat hoog niveau-werk? Hoeft helemaal niet! Trust me. Ik ben je mandolineleraar, altijd geduldig, vriendelijk… Ik ga je een simpele manier geven om al gelijk leuk van start te gaan met mandoline leren spelen.

Dus: plectrum (zie ook de video) in de aanslag en gaan met die mando!

Neem nu deze akkoordgreep. Het standaard G akkoord. De verticale lijnen stellen de snaren voor. Nu heeft een mandoline 8 snaren en je ziet er hier maar 4 getekend. Dat is natuurlijk om inkt te sparen en de boel wat te versimpelen.

1 getekende lijn mag je opvatten als 2 snaren die vlak bij elkaar zitten. een snarenpaar, zou je dat kunnen noemen. Want zo werkt dat bij mandoline: telkens 2 snaren die dicht bij elkaar zitten. En die 2 worden op exact dezelfde toon gestemd. Dus, van boven naar onder in speelhouding: GG DD AA EE. Dezelfde stemming als een viool maar dan met dubbele snaren.

De horizontale lijnen stellen de fretten voor maar dat had je natuurlijk al in de gaten.

Ik zou dit mandoline akkoord met wijsvinger en middelvinger pakken. Dat zijn dan de 2 zwarte stippels. De 2 rondjes betekenen dat je die snarenparen niet moet aanraken met je “greephand”. Die mogen vrij klinken. Open snaren dus.

Afbeelding: mandoline akkoord G

We zullen onze oude vriend “Rocking Jacques” er maar bij halen. Een super bekende melodie (vader Jacob). Het fijne van hem is dat je aan 1 akkoord genoeg hebt b.v. het G-akkoord. Ik heb er een filmpje van gemaakt. Waarin ik ook nog eens wat verschillende ideeën verklap over hoe je dat dan doet.

Ik heb van het laatste stukje van deze video ook nog een YouTube short gemaakt. Dat is de mandoline play along van dit liedje.

Zelfde greep, ander plekje op de mandoline = ander akkoord

Dat is nou zo leuk aan de mandoline! Je kan dingen zomaar een verdieping hoger of lager pakken (in speelhouding dan hé). Het wordt dan een ander akkoord.
Zo zie je hier dat je de G-akkoord greep van net, nu op 2 andere snaren neerzet en voilà, daar heb je het C akkoord.
Zorg er ook hier voor dat de “open” snaren, die waar de rondjes boven staan, ook echt vrij kunnen klinken. Dat je er niet tegen aanzit met de zijkant van een van je vingers.

mandoline akkoord C schematisch weergegeven

En dan gaan we gewoon eens gek doen! We verplaatsen dezelfde akkoordgreep nog een verdieping omhoog op de hals van de mando (in de houding zoals je speelt, in het diagram dus eentje naar links).

Je krijgt nu een mandolineakkoord met een wat exotische naam: Fmaj7 of meer officieel F majeur 7. Niet zenuwachtig worden! Het is een makkelijke greep. Je kan hem meestal prima gebruiken als “gewoon” F-akkoord.

Vindt je die wat raadselachtige klank in dit mandoline akkoord toch niet zo fijn, dan kun je gewoon alleen de bovenste 3 snaren (de 3 linkse in het diagram) laten klinken. Dan is het weer gewoon een F-akkoord zonder complexe dingen erbij.

Toch graag nog wat hulp?

”Allemaal leuk hoor, zo’n snarenblog verhaal maar ik wil toch graag iemand die me vertelt of ik het wel goed doe…” Hoor ik je denken.
Nou dat kan. Neem b.v. een kleine leskaart. Dat geeft je recht op 3 lessen van 30 minuten die je kan bespreken, in overleg met mij, wanneer het je uitkomt. Het mogen ook lessen via een videoverbinding zijn.

Mini leskaart 3 keer 30 minuten met gratis proefles!

Je kan nu dus op 3 verschillende toonhoogtes “Rocking Jacques” begeleiden. Ik heb een YouTube short filmpje gemaakt waar ze in 1 minuut alle 3 voorbijkomen. De “slag” die ik hierin toepas, is wel wat ingewikkelder (met afdempen en zo), maar je kan hem toch best meespelen op de manieren zoals ik in dit verhaal heb uitgelegd.

Hier heb je ook nog een pdf bestandje van debladmuziek zowel in het notenschrift (standard notation) als mandoline tab van het liedje “Rocking Jacques” in de toonsoort G. Het is ongeveer zoals ik het speel in het laatste stukje van de lange video hier ergens verder naar boven in dit verhaal.

Als je van de noten niets begrijpt en van die cijfers met allerlei stokjes eraan getekend ook niet veel, dan moet je het verhaal over Tabulatuur maar eens bekijken. Maar het gaat hier natuurlijk meer om de akkoorden op de mandoline.

Daar heb ik trouwens ook nog een YouTube short filmpje van gemaakt. Bij dit liedje gebruik je dus uitsluitend het mandolineakkoord G om te begeleiden.

Aan het laden…

Duurt het te lang?

Laad het document opnieuw

|

Openen in nieuwe tab

Volgende keer weer verder met de mandoline akkoorden.

In een volgend verhaal gaan we liedjes erbij pakken waarin je meerdere mandolineakkoorden gebruikt. Je zal dus na een x aantal maten moeten overstappen op een ander akkoord en dan na zoveel maten weer. Maar met de nu gebruikte mandoline akkoorden G, C en Fmaj7 moet dat te doen zijn.

Er komen natuurlijk nog andere akkoorden bij zoals D en A maar, geen zorgen, op de mandoline heb je veel mogelijkheden: moeilijke maar ook makkelijke.

Dit hele verhaal inclusief liedjes en youtube filmpjes krijg je helemaal gratis en voor niks van mij.
Mocht je me toch willen steunen om meer van dit soort verhalen te maken en daar veel tijd in te steken: dat kan. Een kleine donatie is altijd welkom. Voel je vooral niet verplicht. Het is absoluut vrijwillig.

Een ballad begeleiden op gitaar ukelele of mandoline.

J.W. van Zoelen on 14 november 2018

Een verhalend lied ofwel een ballad begeleiden:

Een ballad begeleiden op gitaar ukelele (ukulele) of mandoline, hoe pak je dat aan? Dat is de vraag waar dit nogal uitgebreide verhaal over gaat.

Ik heb hierover al eens een stuk of 3 “tips voor snarenplukkers” geschreven en rondgestuurd. Bij deze heb ik het hele verhaal over een ballad begeleiden, samengevoegd en er hier en daar nog een beetje aan geschaafd.

Country blues traditie

Ballads heb je in allerlei soorten en maten maar de country blues traditie staat er wel wel bol van. Vandaar dat ik als voorbeeld het project “ballad begeleiden” hiervoor heb gekozen.

Mijn voorbeeld is het lied: barre vakantie blues. (Nederlandse tekst van mijn hand op Reuben’s Train.) Te openen met TEF-view. (Hier heb ik ook een artikel over geschreven.)

Omdat ik graag met mijn eigen materiaal werk, ben ik mijn home studio ingedoken en heb het hele nummer opgenomen.

Wil je de nieuwste verhalen en tips voor snarenplukkers per e-mail ontvangen? Schrijf je nu in.

[mc4wp_form id=”634″]

Om een beetje gevoel te krijgen bij een verhalend lied/ ballad begeleiden, is het goed om je eerst maar eens in de inhoud, het verhaal zelf, van zo’n lied te verdiepen!

Ik heb een fijn voorbeeld gemaakt door een Nederlandse tekst te maken op het lied “Reuben’s Train“. Een lekker blues-achtige melodie die je met 2 akkoorden kan begeleiden en dat hoeft absoluut niet saai te zijn! Maar het is wel een kunst apart.

Nachtelijk misbaar….

Laten we gewoon maar eens beginnen met een verhaal! Daar gaan we dan telkens scenes uit plukken. Dat worden de coupletten. Dan hebben we nog een refrein. Het is het mooiste als dit door het voorgaande couplet steeds een iets andere lading krijgt.

Zaten we fijn op de camping, heerlijk weer, 2 muziekinstrumenten, vrouw en kinderen mee, alle rust… overdag ja…

ballad begeleiden gitaar ukelele mandoline

Maar ‘s nachts: De eigenaar had enkele kippenhokken. Vlakbij ons veldje. En daarin per hok 1 uit de kluiten gewassen haan met wat kippen. Op een weilandje naast de camping woonde een eenzame ezel.

Gevolg: om half vijf in de ochtend werd de 1^e haan wakker en liet dat luid en duidelijk horen. Tegen de tijd dat de 5^e haan uitgekraaid was, werd de ezel wakker en begon hartverscheurend te balken dat hij zijn moeder kwijt was.

Toen dat beest eindelijk zijn kop hield, kropen alle boeren uit de buurt op hun tractors, combines enz. en kwamen volgas langs onze tent rijden.

Heerlijke vakantie: Heeft me geïnspireerd tot de barre vakantie-blues!

We zijn er jaren niet geweest. Het is er alle dagen feest.
We gaan naar: Joost mag weten waar.

Daar gebeurt het me alweer. Dat heb ik nou elke keer.
We gaan naar: Joost mag weten waar.

Maar in de nanacht ben ik bang. Er is van alles aan de gang.
En ze maken een vreselijk misbaar.

Daar gebeurt het me alweer. Dat heb ik nou elke keer.
En ze maken een vreselijk misbaar.

Ik word weer wakker. Zo te zien is het al een uur of tien.
Het ontbijt en de koffie staan al klaar.

Daar gebeurt het me alweer. Dat heb ik nou elke keer.
Het ontbijt en de koffie staan al klaar.

De “bladmuziek”

Ik heb weer een TEF-file gemaakt van de melodie: barre vakantie blues met akkoorden. (Zie mijn artikel: moeite met noten lezen. Dan weet je alles over hoe je zo’n bestand moet openen)

Groot voordeel van deze soort “bladmuziek” is dat je het kunt afspelen op ieder gewenst tempo. Je kan partijen (modules) aan en uit zetten.

Modules 1,2,3 bevatten de “kale” melodie op ukelele (module1) gitaar (2) en mandoline (3). De modules 4,5,6 zijn begeleidingen met de verschillende instrumenten.

Voor we er allerlei muzikale trucs en grappen op los gaan laten:

De melodie in je hoofd stampen.
meezingen, neuriën of fluiten en akkoorden erbij spelen.

gitaar en mandoline in D: akkoorden D en A7
ukelele (ukulele) in C. Akkoorden C en G7. Om mee te spelen, heb je een capo nodig (vakje 2). Of je stemt alle snaren 1 hele toon hoger. (zie ook mijn vorige artikel: hoe gebruik je een capo?)

Barre Vakantie Blues gitaar:

Om enig idee te krijgen van het lied heb ik hier een filmpje. Hoewel ik hier meer doe dan alleen de ballad begeleiden, kun je de melodie er goed uit halen. Akkoorden kun je er prima tegenaan spelen.

Een beetje bekomen van het barre vakantielied? Hier wat ideeën voor het begeleiden:

Altijd als eerste de vragen:

Wat voor sfeer heeft het lied.
Hoe gaan we die sfeer in de begeleiding laten klinken?

Naar mijn idee is dit nu typisch een verhalend lied ofwel een ballad. Dat kan zitten in de tekst maar zeker ook in de muziek zelf:

Meestal een medium tempo (je moet het wel kunnen volgen).
Vaak wat dramatisch.
In dit geval: met behoorlijk wat blues-kruiden erdoor.

Drop D stemming:

Het lied wordt begeleid met 2 akkoorden de D en de A7. Dé gelegenheid voor de drop D stemming. Huh watte? Het is niet zo moeilijk:

Stem je gitaar met 1 stemapparaat op de gewone manier.
Je lage E snaar ga je nu beetje bij beetje losser draaien tot je stemapparaat D aangeeft.
Stem de andere snaren nogmaals. Die kunnen nu iets ontstemd zijn.

Als je nu en D akkoord pakt kun je alle 6 snaren gebruiken. Je lage E-snaar is nu een ultra lage D-snaar geworden! Dat klinkt echt héél vet bij een D akkoord.

Een mooie manier van een ballad begeleiden: zie ook het filmpje.

Sla de D-snaar aan
strum lichtjes over de 3 dunste snaren met daarop het D-akkoord,
speel A-snaar
strum lichtjes D akkoord op 3 dunste snaren,
speel ultra lage D-snaar
strum lichtjes,
speel weer A snaar etc.

Met het A7 akkoord doe je iets dergelijks maar dan sla je de A-snaar en de D-snaar aan tussen de akkoord-strums.

Vreselijke, nachtelijke ukelele blues/ ballad begeleiden op de uke:

Op de ukelele/ ukulele is dit ook een heel fijn lied! Blues-achtige muziek gaat geweldig op de uke! De echte rauwe emotie spettert het klankgat uit. Toch wordt het nooit te grof. Het blijft wel een ukelele. Een ballad begeleiden op de uke en dan een beetje bluesy, is heerlijk om te doen!

We pakken de TEF-file er weer bij. Ik heb hem ook voorzien van een module met ukelele akkoorden. De grepen zijn C5 (leg ik uit) en G7. Om op gelijke hoogte met de gitaar en mandoline te komen, moet je een capo in het 2^e vakje zetten of je snaren een hele toon hoger stemmen.

Wat is C5?

ballad begeleiden ukelele / ukulele

Een C5 ofwel en C powerakkoord is een C akkoord waar we de toon E uit hebben gehaald. Blijven over de tonen C en G en dat kunnen er meerdere zijn. Dit geeft een beetje een druk en krachtig akkoordgeluid.

In snaarinstrumenten geheimschrift: 0033. Dat wil zeggen: bovenste 2 snaren (in speelhouding gezien) niets indrukken. Onderste 2 snaren allebei in 3^e vakje ingedrukt. Zie ook afbeelding.

Past prima bij dit lied, Vanwege de inhoud maar ook vanwege de melodie. Die is namelijk opgebouwd uit noten van de mineur blues-ladder. Dat geeft die wat schurende klank aan het lied.

Ballad begeleiden op de ukelele / ukulele: verdere ideeën.

Nadrukken wat meer op de 2^e en 4^e tel van de maat
De benadrukte tellen kort afbijten door b.v. de slaghand telkens op de snaren te laten landen direct na het aanslaan van je akkoord.

Om alvast wat “in the mood” te komen heb ik een filmpje gemaakt waarin akkoorden en melodie in elkaar gevlochten zijn.

Een ballad begeleiden op de mandoline:

Onbekend maakt onbemind. Dat geldt zeker voor de mandoline. En dat is een oud verhaal.

Begin vorige eeuw in Kentucky Amerika leefde de muzikale familie Monroe. De jonge Bill was voorbestemd voor de mandoline. Andere instrumenten werden al bespeeld door ouders en oudere broers.

Dat vond hij niet zo leuk. Mandoline werd als een soort kindergitaar beschouwd.

Maar hij heeft ze allemaal terug gepakt! Hij ontwikkelde een buitengewoon felle virtuoze stijl. Later werd daar ook een speciaal model mandoline voor ontwikkeld bij Gibson.

Oké oké, genoeg geschiedenis! Het is gewoon een gaaf instrument om lekker mee te keer te gaan (of juist prachtig melodieus te bespelen). Onze ballad begeleiden gaat ook fijn op de mando!

De trucjes die ik hier wil bespreken zijn, met wat goede wil, ook op gitaar en ukelele toe te passen.

Alweer de TEF file erbij gepakt. De 6^e module is de mandoline begeleiding. Bij de midi options kun je het tempo instellen.

Trucjes en kunstjes:

In de video doe ik eerst de trucjes voor met een D akkoord. Daarna speel ik het liedje met wat tierelantijntjes aan de melodie geplakt.

Afdempen onder de vingertoppen van de “greephand” door telkens de “knijp” even los te laten direct na het aanslaan. Op de 2^e en 4 e tel.
Op de 4^e tel de complete greep 1 vakje richting de kop te schuiven. Daarna weer snel terug naar de goede plek voor tel 1 van de volgende maat

Hoe gebruik je een capo?

J.W. van Zoelen on 31 oktober 2018

Zingende zeekoe/ dubbele wijzerplaat-truc (dl.2)!

Hoe gebruik je een capo in combinatie met de dubbele wijzerplaat ofwel de transponeerschijf van het vorige artikel:

Even voor wie het nog niet wist:

hoe gebruik je een capo

Een capo ofwel barré-klem is een ding wat je op de hals van je gitaar, ukelele/ ukulele of mandoline klemt zodat je alle snaren tegelijk in een vakje naar keuze indrukt. Als je b.v. voor het 2e vakje kiest, worden alle tonen 2 halve tonen = 1 hele toon hoger. Dat geldt dan ook voor alle akkoorden. In het filmpje hieronder zie je hoe ik een capo gebruik op de uke.

Voorbeeld: deep Elem/ in de manenschijn/ nacht en ontij:

Ik was een tijdje geleden aan het studeren in “developing creative solos by Dan Miller” Fijn boek! Ik ontdekte een fijn lied: “Deep Elem Blues”. Doet me deugd! Heb er gelijk maar een Nederlands tekst bij gemaakt. Die staat erbij in de TEF-File: deep elem in de manenschijn2.Gtef.

Het stuk is in dat boek in E. Prima voor gitaar. Voor velen goed te zingen. Maar ik had er ruzie mee.

Hoe gebruik je een capo om lastige akkoorden om te zetten naar gemakkelijke?

Als voorbeeld hier het nummer met de ukelele/ukulele.

Het makkelijkste werkt het met een speciale, kleinere ukelele-capo. In geval van nood kan een gitaar-capo ook wel dienst doen.

Voor de ukelele is E best een irritante toonsoort. In eerste instantie speelde ik het in C met de capo in het 4^e vakje. Pak de schijf er maar bij.

Begin met de E op de bovenste schijf bij de E op de de onderste schijf.
Verdraai de bovenste 4 taartpunten rechtsom.
4 taartpunten staan voor 4 vakjes. Alles schuift dus 2 hele tonen op.
De binnenste schijf zegt nu welke greep je speelt. De buitenste zegt wat de werkelijke toonhoogte is.
Je speelt naast de capo in het 4e vakje, voor je gevoel C, F en G7. In werkelijkheid klinkt het als E, A en B7. Gelukkig zit er niet 1 heel lastige greep bij!

Op de uke is het goed te doen om de melodie tegelijk met akkoorden te spelen. (1 voordeel: dan hoef je niet te zingen.) Het gaat dan zoiets klinken:

Transponeren met de capo en de schijf.

Om allerlei redenen (lees: dat fijne stembereik van mij) had ik behoefte aan een iets hogere versie (die ik dan weer laag zing). Het werd toonsoort G. Prettig voor gitaar, mandoline en ukelele. Ook mijn goeie ouwe resonatorgitaar is er blij mee. Die staat n.l. vaak in open G stemming.

Het gaat dan zo klinken:

of zoiets:

Ik heb de melodielijn uitgeschreven met de tekst erbij als TEF-file: deep elem in de manenschijn2.Gtef Om die te openen heb je TEF-view nodig. Zie ook mijn artikel Moeite met noten lezen.

Verder heb ik nog wat dingetjes uitgeschreven voor dit project. Die vind je bij Tabs en noten.

Maar hoe gebruik je een capo om te transponeren?

Mijn fingerpicking gitaar versie van Deep Elem Blues is in toonsoort E. Om mee te kunnen spelen met de G-versie, moet het lied dus een stukje hoger worden. Dat doe je met de capo. Om te bepalen in welk vakje hij moet, ga zó te werk:

Draai de schijf zo dat de binnenste E bij de buitenste G ligt.
Tel het aantal taartpunten die je de schijf rechtsom hebt gedraaid: 3.
Capo in 3^e vakje maakt dus van een E greep, een G akkoord.
De andere akkoorden gaan dus ook 3 vakjes = 1 ^1/2 toon hoger klinken: A wordt in werkelijkheid C en B7 wordt D7.

hoe gebruik je een capo — De transponeerschijf met binnenste E bij buitenste G

P.S. Het antwoord op de vraag van de vorige keer: Bb, Eb en F wordt C, F, en G. Maar dat had iedereen al lang zelf uitgedokterd met de schijf.

Transponeren Hoe doe je dat?

J.W. van Zoelen on 18 oktober 2018

Toontje hoger, toontje lager? Hoe moet dat nu met mijn akkoorden?!

Dit verhaal gaat over transponeren. Wat het is en hoe je het eenvoudig kan doen. En je krijgt er gratis van mij een super handig hulpmiddel voor: de transponeerschijf.

De dubbele wijzerplaat-truc (ofwel het werken met de transponeer-schijf).

Stel, je hebt net als ik, het stembereik van een volwassen zeekoe (of juist dat van een pasgeboren muis). Dan is het soms lastig meezingen met allerlei liedjes en liederen. Die staan altijd op de verkeerde toonhoogte! De akkoorden die erbij staan dus ook! Wat nu?

Gewoon niet zingen. Laat maar aan anderen over.
Playbacken. Hou je toch de schijn op…
Alleen inzetten met zang en het verder bij spelen op je instrument houden.

Dat laatste werkt nog het best als je een groepje mag aanzwengelen/ begeleiden die de liedjes verder kan dromen.

Toch graag nog wat hulp?

”Allemaal leuk hoor, zo’n snarenblog verhaal maar ik wil toch graag iemand die me vertelt of ik het wel goed doe…” Hoor ik je denken.
Nou dat kan. Neem b.v. een kleine leskaart. Dat geeft je recht op 3 lessen van 30 minuten die je kan bespreken, in overleg met mij, wanneer het je uitkomt. Het mogen ook lessen via een videoverbinding zijn.

Mini leskaart 3 keer 30 minuten met gratis proefles!

Transponeren hoe, wat en waarom?

Soms wil je gewoon je eigen lied zingen en begeleiden op gitaar, ukelele (ukulele) of mandoline. Dan is het fijn als je prettig in je stembereik kan gaan zitten. Maar: die dekselse akkoorden. Hoe moet dat nou weer?
Je ontkomt er niet aan: Je moet gaan transponeren. Het hele lied moet een stukje hoger of juist lager worden en de akkoorden moeten dus ook mee veranderen.

Tijd voor zwaar geschut: de dubbele wijzerplaat (transponeerschijf):

Aan het laden…

Duurt het te lang?

Laad het document opnieuw

|

Openen in nieuwe tab

Downloaden [315.19 KB]

Afbeelding transponeerschijf bij transponeren hoe doe je dat?

Je kan zo’n ding heel makkelijk zelf maken. Dubbele wijzer ofwel transponeerschijf zoals hierboven staat, kun je downloaden en uitprinten op stevig papier. 2 cirkels uitknippen. Gaatje in het midden prikken. Splitpen erdoor doen en hij is klaar voor gebruik. Als het goed is komt het er zo uit te zien:

Als dat allemaal te veel werk voor je is, kun je zoiets ook kopen voor een enkele euro:

Voorbeeld:

Een liedje b.v. jingle bells. De eerste 2 regels van het refreintje hier als ukelele TAB (zie mijn verhaal over watTab ofwel tabulatuur is)met noten en de akkoorden C, F en G7. (Akkoorden kun je op ieder instrument spelen.) Makkelijk te spelen maar laag om te zingen, voor mij. Toontje hoger graag! De melodie iets hoger zingen, dat is allemaal wel te doen maar welke akkoorden er dan bij gaan horen?

afbeelding bij: transponeren hoe doe je dat. Liedje jingle belles ukelele

Benodigde tijd: 15 minuten

Hoe werkt transponeren met de dubbele schijf.

Startpositie

Draai de C van de bovenste schijf onder de C van de grote schijf (startpositie). Alle letters van de bovenste en onderste schijf liggen dus recht op elkaar.
een hele toon (= 2 halve tonen) verder draaien

Bovenste schijf 2 taartpunten (= 1 hele toon) verder draaien. Binnenste C staat nu bij buitenste D. C akkoord moet dus D worden.
Aflezen: wat wordt wat?

Nu nog F en G: Kijk bij binnenste F daarbij staat nu buitenste G. Dus F wordt G.
Bij de binnenste G zie je nu een A. Dus: G wordt A.

Bij elkaar genomen: C, F en G7 wordt D, G en A7. De achternaam 7 van het akkoord neem je gewoon mee.

Oké, deze was makkelijk. Dat was uit je hoofd ook nog wel gelukt. Probeer maar eens een lied in bes met de akkoorden B^b, E^b en F.

Succes!

De schijf is ook erg handig om met de capo te werken. Maar daarover heb ik een nieuw artikel geschreven: Hoe gebruik je een capo?