Zelf muziekinstrumenten maken Archieven - Willem van Zoelen Muziek

muziekinstrumenten van kosteloos materiaal

J.W. van Zoelen on 15 oktober 2024

Zelf muziekinstrumenten maken van kosteloos materiaal of “oude zooi”, is altijd de favoriet bij kinderen van welke schoolklas dan ook! Zoals je weet, treed ik regelmatig op als “creatieve invalmeester Willem” op allerlei basisscholen. Bijna altijd gaan we dan met allerlei afval en ouwe meuk aan de slag om prachtige muziekinstrumenten te maken.

Thuis kan natuurlijk ook of op de jeugdclub of scouting, maakt niet uit. En zelfs volwassenen vinden het stiekem ook fijn bv als muzikale workshop.

muziekinstrumenten van kosteloos materiaal maar bepaald niet kinderachtig

Zelfs als ik voor een kleuterklas sta, ga ik niet kinderachtig lopen doen. Schei uit! Geen overdreven gedoe met verkleinwoordjes en zo! Ik pas het niveau van mijn lessen natuurlijk wel aan. Logisch!

Met wat hulp, kunnen ook jongere kinderen best met echt gereedschap om leren gaan. En de wat oudere kinderen kunnen dat al tamelijk zelfstandig.

Als ik op een school kom, neem ik gereedschap mee en een flinke hoeveelheid materiaal wat veelal uit de afvalbakken komt van Plastirol bv waar ik nog een dag in de week werk als technisch mannetje. En ook het een en ander aan afval wat ik thuis gered heb van de prullenbak.

afbeelding bij muziekinstrumenten van kosteloos materiaal

lege blikken
lege zeepton voor industrieel gebruik
pvc buis
plastic flessen
veel plakband
schroeven en spijkers
afvalhoutjes
stevig plastic vlakfolie (dat zwarte spul op de foto)
stevige kartonnen kokers

Gebruik je fantasie en/ of een voorbeeld

Met al die materialen die normaal gesproken, hup, in de vuilnisbak gaan, maak je de mooiste muziekinstrumenten:

Een “shaker” van twee lege blikken. Eerst wat korrelig spul (fijn grint, afgebroken stukjes van ijsstokjes of juist hele ijsstokjes of kleine spijkertjes) in 1 blik doen. Dan met breed plakband zo’n zelfde blik er ondersteboven op plakken. Versieren naar smaak en klaar!

Van pvc buis kun je ook van alles maken. Een feesttoeter of kazoo bijvoorbeeld. Of als het allemaal wat technischer mag: een panfluit. Maar je kan ook je eigen fantasie gebruiken en zelf iets bedenken.

Trommels of zelfs een heel drumstel maak je bv met stevige kartonnen kokers of grote blikken en iets van plastic wat je vast spijkert of zeildoek wat je strak trekt met touw.

trommels gemaakt van kartonnen kokers en zeildoek

trommels gemaakt van kartonnen koker en plastic met spijkers

Waar komt die klank vandaan?

Benodigde tijd: 1 dag, 1 uur en 1 minuut

Hoe pak je het nu aan met die instrumenten van kosteloos materiaal, oude zooi of ouwe meuk? Denk eerst goed na!

Wat voor klank?
Wat voor een soort klank zou je willen gaan maken? Meer een “ritme-klank” bv een trommel of ritme stokken. Of meer een “melodie-klank” zoals een fluit of klokkenspel.
Welk materiaal geeft welke klank?
Welke soort klank kun je uit een bepaald stuk materiaal halen? Een groot voorwerp geeft meestal een lagere of donkerdere klank dan een klein voorwerp.
Mijn grote blauwe ton van 100 liter, bespannen met een vel gemaakt uit een oud spandoek, geeft een behoorlijk zware “boem-klank”.
Twee stukken bezemsteel: 1 leg je op een holle hand. Met de andere sla je op die ene. Dit geeft een helder “klak-geluid”.
Hoe haal je die klank er uit?
Hoe ga je die klank maken? Door er op te slaan, wrijven of blazen bv?

Wat is nou wel en wat is niet zo belangrijk als je muziekinstrumenten van kosteloos materiaal gaat maken?

Welke details zijn bepalend voor je klank en welke details doen er minder toe?

Ja, dat kan best een zoektocht zijn. Voor bepaalde instrumenten heb ik al wat vooronderzoek gedaan. Zelf uit zitten proberen wat wel en niet goed werkt. Maar je moet altijd zelf goed nadenken in het leven en dus ook bij het bouwen van muziekinstrumenten.

Neem nou een stuk hout, zeg een stuk balk van 4cm bij 6cm en een meter lang. Ik weet zeker dat daar een duidelijke toon uit kan komen. Wat ik noem een “melodie-klank”. Maar het maakt wel uit waar je hem vastpakt. Dat zelfde geldt ook voor een stuk metalen buis.

Wil je er een xylofoon of klokkenspel van maken, dan is dat dus de plaats waar je zo’n balk of buis moet laten steunen op een frame of laten hangen aan een touwtje nadat je er een gat in hebt geboord voor dat touw.

Intussen weet ik dat je hem op ongeveer 1/4 van zijn lengte (25cm vanaf een uiteinde dus in ons voorbeeld) moet vastpakken. Als je dan met bv de achterkant van een schroevendraaier een tik geeft, komt die klank er ook echt uit.

Een pijpje van een panfluit bv moet aan 1 kant echt goed dicht gemaakt worden met iets wat een beetje stevig is. Een stukje precies passend hout of kurk zou geweldig zijn maar ja, een beetje lastig om zelf te maken. Maar geen nood, een bonkje klei werkt ook en zelfs een propje stevig hard schuimplastic gaat goed.

Maar b.v. de kleur of de versiering van je zelfbouw muziekinstrument is weer totaal niet belangrijk (voor wat je gaat horen dan hè).

Zie je dit kosteloos materiaal verhaal helemaal zitten maar dan vooral als workshop o.i.d? Dat kan!

Gelijk iets afspreken/ mogelijkheden doorspreken?

Door op deze knop te klikken, stuur je me een e-mail bericht. Vertel a.u.b. wie je bent en waarvan en wat je in gedachten hebt/ wat je wil weten. Ik lees dagelijks mijn mail.

Stuur gewoon even een berichtje naar muziekmeester Willem

Zelf een Panfluit maken van pvc buis

J.W. van Zoelen on 9 oktober 2024

Zelf een panfluit maken! Maar dan wel eentje die het echt goed doet, waar je zuivere tonen op kunt spelen en dus ook een echte melodie! Dat ga ik je uitleggen in dit verhaal.

Wat dacht je er trouwens van als ik dit bij jou als lange les of hele lesdag muziek en techniek in de bovenbouw van de basisschool of zelfs op de middelbare school, kom doen? Te gek toch?!

Als voorbeeld heb ik gekozen voor de tonen van het liedje: “waarom ik?” Dit hartroerende nummer gebruik ik bij de creatieve muziekopdracht voor de bovenbouw. Voor dat liedje gebruik ik 3 kleine panfluiten van ieder 3 buizen.

Een beetje theorie komt er dus bij want je wil wel “echte” zuiver gestemde tonen kunnen spelen. Het gaat dus allemaal wat verder dan lukraak iets knutselen waar geluid uit komt.

Verder komt het op veel praktijk aan met gereedschap en materialen en hoe je dat allemaal aanpakt.

3 zelfgemaakte panfluiten

waar je “waarom ik” op kan spelen

Een panfluit maken: wat moet je weten?

Hoe het werkt natuurlijk!

Een panfluit is een serie buizen naast elkaar van klein naar groot. Iedere pijp geeft zijn eigen toon. Er is 1 ding absoluut noodzakelijk voor zo’n buisje: de onderkant moet stevig dicht zitten: stevig en luchtdicht! Anders gaat er gewoon nooit een behoorlijke toon uitkomen.
De “werkende lengte” van de buis en de binnendiameter zijn bepalend voor de toonhoogte die je er op kunt spelen. Met werkende lengte bedoel ik de lengte in de buis vanaf de prop tot aan de bovenkant van de buis.

Een langere werkende lengte geeft een lagere toon en hoe korter de werkende lengte, hoe hoger de toon.
Het materiaal van de buis is een stuk minder belangrijk. Voor de toonhoogte al helemaal niet. Het is wel fijn als het een beetje stevig is en makkelijk te bewerken en ook nog tegen vocht kan. Pvc buis heeft het allemaal! En als je het ergens uit het afval weet te halen is het nog kosteloos materiaal ook!

Wat heb je nodig?

pvc buis 16 mm (buitenkant gemeten) voor de hoge tonen. Voor de laagste toon die ik nodig heb, neem ik 1 maat dikker: 19 mm buitendiameter (die grijze op de foto).
Die vind je in de bouwmarkt bij de elektra maar wellicht ook in een afvalcontainer ergens waar ze aan het bouwen of verbouwen zijn.
Beetje hard schuimplastic of ander spul om de onderkant van de buis stevig en luchtdicht mee af te sluiten. Ik gebruik iets wat als bescherming heeft gezeten in een doos met verlichtingsarmaturen.
buizenkniptang als je die hebt (heb ik er een paar van voor mijn werk als creatieve invaldocent basisschool) Maar je kan ook een ijzerzaag of zelfs een broodmes gebruiken met een beetje fijne scherpe tanden. Als je er maar verschillende lengtes pijp mee kan maken. Zorg wel dat de afgezaagde kanten glad zijn. Dus wellicht gebruik je ook nog:
schuurpapier om de ruwe kantjes glad te maken.
Appelboor om in keer een goed formaat “prop” uit het schuimspul te steken. De proppen worden iets groter van diameter dan de binnenkant van de buis. Dat is goed want je kan het nog een beetje inknijpen. Als je het dan in de buis propt zit het gelijk goed strak en daarmee luchtdicht.
Liniaal of rolmaat om de verschillende lengtes buis af te meten voor het zagen, knippen.
Potlood om de prop naar de juiste plek te duwen en om af te tekenen.
Iets om de buizen aan elkaar vast te maken: ty-raps, touw, verzin iets om er een mooi geheeltje van te maken.
Stemapp op een smartphone of gewoon een ouderwets stemapparaat. Je kan heel makkelijk met een app een telefoon omtoveren tot stemapparaat waar je b.v. een gitaar mee kan stemmen. Zoek maar op “guitar tuner”.

Zoek op de stemapp een stand die alle tonen kan herkennen. Stand chromatisch, heet dat.
Dus je moet hem niet op “guitar”of “ukulele” o.i.d. zetten want dan herkent hij niet alle tonen.

Benodigde tijd: 2 uren en 30 minuten

En hoe ga je nu je eigen panfluit maken, uiteindelijk?

Gereedschap en spullen, goede zin en je verstand
Zorg dat je alle benodigdheden klaar hebt liggen op een stevige werktafel. je gaat met serieuze gereedschappen aan de gang dus gebruik je verstand!
Buizen op de goede lengtes maken.
Knip, zaag of snijd de buizen op de juiste lengtes af. In mijn voorbeeld heb je 9 buizen nodig van de volgende lengtes in centimeters:

31cm 27,5cm 26cm voor de 3 laagste tonen.
Dan 25cm 21cm 20cm voor de middelste 3 tonen
En dan nog 21cm 19cm en 18cm voor de hoogste 3 tonen.
Proppen maken
Met de appelboor ga je nu net zoveel schuimen proppen uitboren als dat je buisjes hebt (in mijn geval 9 dus). Duw in elke buis onderin 1 prop. Beetje proppen! maar nog niet te ver duwen. Zomaar net aan, binnen de buis is goed voor nu. Je zal nu al aardig dicht in de buurt zitten met de tonen die je op de buizen kan spelen. De proppen zitten nog niet op diepte maar dat komt later.
Buizen aan elkaar maken
Ik heb de buizen per 3 aan elkaar gemaakt met ty-raps. Maar als je een beetje kunstzinnig bent kun je hiervoor ook allerlei gekleurde touwtjes gebruiken. Je zou ook nog een verf-roerstokje overdwars kunnen leggen waar je ze allemaal aan vast bindt.
De buizen zuiver stemmen.
Als het goed is, zijn al je buizen nu iets te laag gestemd. je blaast over de bovenkant van de buis tot je een duidelijke toon hoort. op je stemapparaat zie je nu de toon die het stemapparaat/ je stemapp al herkent.

Om de tonen zuiver te krijgen, moet je de prop iets verder in de buis duwen. Hiervoor gebruik je een potlood. Je ziet hier een tamelijk zuivere toon A op mijn stemapp (klein haartje te hoog).

Is de toon te hoog geworden, dan moet je de prop weer naar onderen zien te krijgen. Je zal dan een wat langer stokje moeten zoeken.

De tonen van mijn laagste set zijn; D, E, F. De middelste 3 zijn: G, A en Bes of Bb (B met zo’n klein b-tje erbij. Deze toon kan ook A# heten. Dat is dezelfde toon).

De hoogste 3 tonen zijn: A, B en C.

Ja, oké, ik had dus ook 1 grote panfluit kunnen maken met D, E, F, G, A, Bes, B, C.

Als je er dan nog een lage C bij maakt en je laat de Bes weg, heb je een fluit waar je “vader Jacob” op kan spelen en “Poesje mauw” Hoewel die laatste met een Bes i.p.v. een B ook heel leuk wordt. Een beetje Blues krijgt het dan.

Maar nu kan ik bij het lied “Waarom ik?” per regeltje 1 set van 3 pijpjes gebruiken. Ook wel leuk toch?

kazoo maken (of feesttoeter) van (pvc) buis

J.W. van Zoelen on 4 juni 2024

Zelf je eigen feesttoeter of kazoo maken! Altijd leuk om thuis of in de klas te doen. Jaha, op de basisschool is dit gegarandeerd een succes! Of als workshop/ muzikaal creatieve activiteit bij jouw club, kerk of scouting groep.

We gaan het wel een beetje serieus aanpakken. Geen kinderachtige instrumentjes van wc rollen ofzo. Niet de zoveelste knutselactiviteit. Nee, aan de slag met lekker stevig materiaal (pvc buis) en echt gereedschap. Technisch werk dus!

Hoezo een kazoo of feesttoeter máken? Die zijn toch gewoon te koop.

Kom op zeg hé! Zelf maken is toch veel leuker! En zo’n zelfgemaakt muziekinstrument kun je helemaal persoonlijk maken voor jouw feestje.

Dan wordt het zomaar een voetbaltoeter of een koningsdagtoeter of een verjaardag toeter of een weet ik veel wat voor kampioenschap toeter…

Een zelfgemaakte kazoo/ feesttoeter doet het zeker zo goed als zo eentje die je in de winkel koopt en hij hoeft nagenoeg niks te kosten. Ook fijn!

Hoe werkt zo’n toeter dan?

Dat is heel simpel. Als je een liedje neuriet, moet je maar eens aan je keel voelen. Je voelt het trillen. Met je stem maak je dus trillingen. In een kazoo zit altijd iets van een dun velletje plastic. Dat gaat dan meetrillen met je stemgeluid en dat geeft dat typische “buzzende” trompetterige geluid.

Of bekijk mijn verhaal over de creatieve muziekopdracht voor de bovenbouw van de basisschool eens.
De video die daar bij hoort, heb ik bewerkt tot een short en dan precies het stukje met mijn oranje gekleurde feesttoeter.

Benodigde tijd: 30 minuten

Hoe maak je een kazoo en daar weer een feesttoeter van: stappenplan.

Zorg dat je alle spullen die je nodig hebt om je kazoo te maken, bij elkaar hebt.
Dat zijn: pvc buis, stukje dun plastic folie (boterhamzakje of vershoudfolie), elastiekje, plakband voor de versierspullen (papier, karton, of plastic voor een vlaggetje of allerlei gekleurde touwtjes, kijk maar.)
Zaag, hak, snij of knip je pvc buis op de lengte die je wilt.
Als je er een echte feesttoeter van wil maken, heb je wel iets van 30 cm nodig. Als je het nóg gekker wil maken, met allerlei bochten ofzo, dan zou ik wel richting 60 cm of zelfs een meter gaan.

Als je een zaag gebruikt, krijg je altijd een wat ruwe kant. Met een helft van de schaar kun je dat weer glad maken. Kun je beschikken over een echte pvc buizen knipper, dan krijg je altijd een gladde snijkant.
Folie met een elastiekje er op doen
Je neemt een niet te klein stukje folie. legt dat over 1 kant van de buis en bindt je elastiekje er net zo vaak omheen dat de folie vast zit.

Duw er voorzichtig met je duim in zodat er wat rimpels ontstaan i.p.v. dat het helemaal strak zit. Dan doet hij het beter. De andere kant moet je aan je mond zetten om er in te zoemen. Als het goed is, gaat de folie meetrillen.
Versieren maar.
Plak er van alles aan vast wat jij mooi vindt! Een vlag of een handvat. Een kegel om het uiteinde maak je van een halve cirkel karton of ander stevig spul. De punt moet je er dan ook vanaf knippen om hem om je buis heen te doen.
Kazoo, feesttoeter is klaar. Toeteren maar.
Maak er een feest van! Laat maar weten of het goed gelukt is. Dit is mijn exemplaar.

Zou je jouw club of schoolklas wel een workshop “feesttoeter, kazoo maken” gunnen? Dat kan ik voor je doen en de nodige materialen en gereedschappen kan ik ook meenemen!

Gelijk afspreken/ mogelijkheden doorspreken?